ΡΕΥΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ
(μετάφραση Γιώργος Καράμπελας, Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ, 3η έκδοση, Αθήνα Σεπτ. 2006).
Από τη σειρά «εστία ιδεών» των εκδόσεων του Βιβλιοπωλείου της ΕΣΤΙΑΣ, εκδόθηκε το βιβλίο του Ζύγκμουντ Μπάουμαν : Ρευστή Αγάπη, ένα πολύ ενδιαφέρον έργο γύρω από τις ανθρώπινες σχέσεις του σύγχρονου ανθρώπου, ένα «εγχειρίδιο» κατανόησης, θα λέγαμε του μετα – νεωτερικού ανθρώπου. Καθηγητής κοινωνιολογίας μέχρι το 1990 ο συγγραφέας, στο Πανεπιστήμιο του Λήντς της Μ. Βρετανίας, παρατηρούσε και κατέγραψε την ευθραυστότητα των ανθρώπινων δεσμών, την ανασφάλεια που εμπνέει αυτή η ευθραυστότητα και τις επιθυμίες που υποκινούνται από αυτή – σαν ένα αίσθημα «εκκρεμές»… Κατά τον ίδιο τον Μπάουμαν, ήρωας του βιβλίου του είναι «η ανθρώπινη σχέση».
Δύσκολο εγχείρημα όχι τόσο της καταγραφής, όσο της ανάλυσης, αφού η εν τω γίγνεσθαι διάρθρωση των ανθρώπινων σχέσεων του σημερινού ανθρώπου [προσπαθώ να αποφύγω τον όρο «μετα – νεωτερικός»], του λεγόμενου εν υπερβολή «εξατομικευμένου» ατόμου που ζει κάτω από τις συνθήκες της τωρινής ρευστής μοντέρνας ζωής, παρουσιάζεται όχι τόσο ώριμη μέσα από τις διακυμάνσεις μιας δυτικής καταναλωτικής κοινωνίας.
Ο Μπάουμαν, παρομοιάζει αυτή την κοινωνία, ως εκείνη της Λεονίας, μιας από τις «αόρατες πόλεις» του Italo Calvino, όπου οι κάτοικοί της ζουν σε ένα δίκτυο «στιγμών επαφής» που εναλλάσσονται με διαλείμματα ελευθερίας, ως εικόνα και ομοίωση της ίδιας κοινωνικής δομής μέσα στην οποία διατρέχουν τον βιωτικό τους χρόνο. Διότι περί αυτού πρόκειται. Σχέσεις ελαφρές, μάλλον ανάλαφρες, ίσως επιδερμικές, που διαρκούν όσο διαρκέσουν και τελειώνουν με ένα delete ως το σβήσιμο ένος site ηλεκτρονικού υπολογιστή.
Το βιβλίο «ρευστή αγάπη», αναφέρεται στα αντίστοιχα κεφάλαια του, σε «έρωτες πτερόεντες», στην «ορφάνια και τη στέρηση του homo sexualis», «στη δυσκολία του να αγαπάς τον πλησίον σου», και τέλος στην συνύπαρξη που βρίσκεται «σε αποσύνθεση».
Εντυπωσιακό θεματικό εύρημα, για μένα τον μοναχικό αστό του 2006, η γραφή του Μπάουμαν, με την οποία διεισδύει στο φορτίο του κόσμου τούτου (εκεί που οι άλλοι εφάπτονται μόνο σε ένα δυτικοευρωπαϊκό φαντεζί ψευδεπίγραφο όραμα – κατ’ αντιστοιχία του αμερικάνικου ονείρου) και εμβαθύνει μπορώ να πω κομψά αλλά αντικειμενικά στην σημερινή εσώτερη καθημερινότητα των ανθρώπων του 21ου αιώνα.
Η ευφυής καταγραφή, μέσα από το παράδειγμα της δυναμικής των τηλεοπτικών προγραμμάτων τύπου Big Brother, survivor κλπ, που αντιστρέφει την Ηθική Επιταγή του φιλόσοφου Λαίγκστρουπ [Logstrup], των χαρακτηριστικών της ανθρώπινης ζωής, ότι δηλαδή «συναντάμε αλλήλους με αμοιβαία καχυποψία», επισημαίνει την «αναλωσιμότητα» των ανθρώπων μπροστά σε ένα «παιχνίδι επιβίωσης», στο οποίο η εμπιστοσύνη, η συμπόνια και το έλεος (αυτά δηλ. που ο Λαίγκστρουπ θεωρούσε κορυφαίες ιδιότητες της κυρίαρχης έκφρασης της ζωής), προβάλλονται πλέον ως αυτοκτονικές συμπεριφορές.
Αυτό το βιβλίο λοιπόν, για να μην προχωρήσω σε εξακολουθητική ανάλυση των κειμένων του, με γέμισε μια παράδοξη ελπίδα για ένα αύριο διαφορετικό από αυτό που μπορεί να εξυφαίνεται για τις δυτικές μας κοινωνίες, στις οποίες όπως και στις αστικές συνοικίες φαντάσματα, «τα όνειρα έχουν αντικατασταθεί από εφιάλτες και ο κίνδυνος και η βία ανήκουν στην ημερήσια διάταξη περισσότερο από ότι αλλού».
Τελειώνοντας τούτο το κείμενο, θεωρώ σκόπιμο να αντιγράψω από το βιβλίο «Ρευστή Αγάπη» το παρακάτω απόσπασμα, που πλην των άλλων έχει και μεγάλη πολιτική σημασία : «Οι πραγματικές δυνάμεις που διαμορφώνουν τις συνθήκες υπό τις οποίες δρούμε όλοι μας σήμερα ρέουν στον παγκόσμιο χώρο, την ώρα που οι θεσμοί μας πολιτικής δράσης παραμένουν εν γένει ριζωμένοι στο έδαφος – είναι όπως και στο παρελθόν, τοπικοί».
Πάνος Καπώνης
i like his opinions