Ο Τ. Χυτήρης απαγγέλει. Στο βάθος Γ. Μίχας, Π. Καπώνης
Ο Βουλευτής και ποιητής Τηλέμαχος Χυτήρης απαγγέλλει δικά του ποιήματα κατά την διάρκεια λογοτεχνικής βραδιάς που διοργάνωσε η Νομαρχία Πειραιά στον Πολυχώρο Απόλλων την Δευτέρα 26 Απριλίου 2010. Τον κ. Χυρήρη καλωσόρισε ο Νομάρχης Πειραιά Γιάννης Μίχας (φωτο Κ), και μίλησαν για το έργο του, ο Ντίνος Σιώτης ποιητής και εκδότης και ο Πάνος Καπώνης ποιητής (φωτο Δ). Την εκδήλωση πλαισίωσε μουσικά η Ιρίνα Βαλεντίνοβα με εκτελέσεις έργων σε πιάνο. © 2010 ΑΘΗΝΑΪΚΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ – ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
Ο Πάνος Καπώνης, μίλησε για το έργο του : Το ποιητικό έργο του ΤΗΛΕΜΑΧΟΥ ΧΥΤΗΡΗ :
Γύρω στο 380 π.Χ, ο Πλάτων, στην Πολιτεία του, της οποίας το σκηνικό του διαλόγου τοποθετείται στην κατοικία του Πολέμαρχου εδώ στον Πειραιά, θεμελίωσε την αντίθεση / διαμάχη φιλοσοφίας και ποίησης. Υποστήριξε, ότι η ποίηση και – ευρύτερα – η τέχνη θα πρέπει να εξορισθούν από την ιδανική πολιτεία, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι πολίτες της ιδεατής πολιτείας του, δεν επιτρέπεται να αφεθούν ελεύθεροι στο να έχουν ως πρότυπα αξιών και ηθικών κανόνων, την ποίηση και την τέχνη, όπως συνέβαινε με τους πολίτες της αθηναϊκής πολιτείας. Όμως, εάν ζούσε σήμερα, ίσως να αποδεχόταν το γεγονός ότι ένας ποιητής μπορεί να είναι και πολύ καλός πολιτικός, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του ποιητή Τηλέμαχου Χυτήρη. Και ίσως σήμερα, ο Πλάτων να μην κατέστρεφε τα ποιήματα του, όπως έκανε, σύμφωνα με την παράδοση, την εποχή που γνώρισε τον Σωκράτη, αφού μέχρι τότε, και ο ίδιος ο Πλάτων ήταν ποιητής. Ο Χυτήρης λοιπόν, απέδειξε όντως ότι ένας πολιτικός δεν μπορεί να αποφύγει τη μοίρα του, την μοίρα εννοώ του ποιητή, συζώντας παράλληλα με δύο κυρίες – την πολιτική & την ποίηση, όπως είπε ο ίδιος στην παρουσίαση του βιβλίου του “κίτρινη σκόνη” – αφού μέχρι τώρα δεν είχε προβλήματα με καμία από τις δύο, αντίθετα καταξιώθηκε, χρόνια τώρα και στην πολιτική και στην ποίηση. Συζεί λοιπόν αρμονικά και με τις δύο. Το πως το κατάφερε, παρ’ όλο το ευφυολόγημα του “συνάδελφοι μου πολιτικοί με θεωρούν απλώς ποιητή και πολλοί συνάδελφοι μου ποιητές με θεωρούν μόνο πολιτικό”, δεν ξέρω. Ή μάλλον ξέρω ! θα μπορούσα να το πω με ποιητικό τρόπο, όπως αρμόζει σήμερα, π. χ. με το ποίημα του “Κύκνος”, απ’ τη συλλογή “Τόποι νέοι” : Μέσα
μου υπάρχει /ένας κύκνος / και μια ωραία γαλάζια λίμνη. / Ο κύκνος / μου επιτρέπει να ζω / πάνω από τη λάσπη του βυθού / της ωραίας / της γαλάζιας / λίμνης. Σ’ αυτή την εκδήλωση όμως, παρουσιάζεται μόνο ο ποιητής, αλλά δεν μπορούσα να αποφύγω τον πειρασμό να μην αναφερθώ σ’ αυτό το συνταίριασμα. Με τον Τηλέμαχο γνωριστήκαμε στη B’ Συνάντηση Νέων Δημιουργών, στο Καλλιτεχνικό Πνευματικό Κέντρο ΩΡΑ, του οποίου και υπήρξε και Διευθυντής για κάποια χρόνια, τον Μάη του 1976, όπου παρουσιάσαμε για πρώτη φορά σε δημόσια εκδήλωση μετά τη δικτατορία τα πρώτα μας ποιήματα, μαζί με τους άλλους ποιητές της δικιάς μας ποιητικής γενιάς, της γενιάς του ‘70, τον Γιώργο Μαρκόπουλο & την Τζένη Μαστοράκη. Από την έκδοση, το 1973, της πρώτης του ποιητικής συλλογής “Ποιήματα εκ προμελέτης”, που γράφτηκαν στην Φλωρεντία – όπου σπούδαζε – μεταξύ των ετών 1968-1971, μέχρι την “Κίτρινη Σκόνη” το 2006, ο Τηλέμαχος Χυτήρης δεν πρόδωσε ποτέ την πρώτη του αγάπη, παρ’ όλη την δική του “Οδύσσεια”, από το νησί των Φαιάκων, στην Φλωρεντία, την Αθήνα, το Βουκουρέστι, το Λονδίνο και πάλι στην Αθήνα : ΟΔΥΣΣΕΙΑ απ’ τη συλλογή “Τόποι Νέοι” : Δεμένος τρυφερός αλλιώτικος / Δεμένος στο κατάρτι μου. / Τόσα νερά στο δωμάτιο μου! / Ας έρθουν οι σύντροφοι / Ας έρθουν οι σειρήνες / Ας έρθει – έστω – ένας υδραυλικός, έγραφε στο Βουκουρέστι το 1982, όταν επιτέλους είχε έρθει ένας “υδραυλικός” και συμμάζεψε την κατάσταση … και μετά από δυό- τρία χρόνια “Σαν να συνέβη” κάτι στο Λονδίνο και ο ποιητής έφθασε να συνδιαλέγεται και με τον εσωτερικό και με τον εξωτερικό κόσμο σε μια αρμονική ακροβασία μεταξύ των μοντέρνων ποιητικών εκφάνσεων – που αποδίδονται πλέον με μια οργανωμένη ελλειπτικότητα και λιτότητα στον λόγο – και μιας λυρικής διάθεσης που αναδύεται από ένα βαθύ συναισθηματικό υπόβαθρο, “ΣΧΕΔΟΝ ΗΡΕΜΑ”, όπως είναι και ο τίτλος του ποιήματος, από την συλλογή “Σαν να συνέβη”, που θα σας διαβάσω : Σφυρίγματα / Από μέρος βαθύ και απόμερο / Φτάνουν εδώ / Μέσα σε ποδοβολητά και σκόνη / Πως να μετατρέψω / Τούτο το απόκρυφο άκουσμα / Σε λέξη ; / Ρίγος / Κι όποιος θέλει ας καταλάβει. / Εγώ ωστόσο / Θα ζω κάτω απ’ αυτό / Το αιωνόβιο δέντρο / Με την σκόνη να μου πέφτει / Στα μαλλιά / Στα ρούχα / Στη ψυχή Ή από την συλλογή “Καλοκαίρι” (Κέρκυρα 2001), το ομώνυμο ποίημα : ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ : Νύχτα όμορφη / Νύχτα πόλη / Απλωμένη στη θάλασσα / Ο στοχασμός των νερών / Το σύννεφο της ζέστης / Κρεμασμένο φεγγάρι / Κόκκινο / Ο έρωτας τα έχει όλα / Όταν δεν έχει τίποτα. Αν θα μπορούσα να κάνω έναν παραλληλισμό, χωρίς να παρεξηγηθώ από κάποιους φιλολόγους, θα τολμούσα να πω, ότι ο Τηλέμαχος, σημαδεύτηκε εσωτερικά – κάτι σαν πνευματικός γιος του Οδυσσέα – αφού μέσα από τα διάφορα στάδια του πνευματικού του ταξιδιού και τις διάφορες εποχές της πορείας του, διακρίνεται έντονα η πάλη να εξωτερικεύσει την ψυχή του, όταν τα συναισθήματα – αλλά και οι ηθικοί στόχοι – δεν μπορούν να εκπληρωθούν. Σε κάθε ταξίδι-σταθμό, αυτής της ποιητικής πορείας, υπάρχει το αδιέξοδο, το ανεκπλήρωτο.
Ο τίτλος της συλλογής του “Το τέλος της ομιλίας” το 1988, είναι αποκαλυπτικός, όταν η επίτηδες λιτή του ποίηση αναδεικνύει το βάθος των πραγμάτων, μέσα από την δική του ενδοσκόπηση, ακριβώς επειδή σκεπάζονται από την λαμπυρίζουσα ομίχλη των πλασματικών πολιτιστικών, πολιτικών και κοινωνικών καταστάσεων της σύγχρονης εποχής μας. Ο ποιητής, που δεν ακολούθησε απόλυτα την αισθητική των ομολόγων του ποιητών της “ομάδας του ‘70” – όπως την χαρακτήρισε ο Αλέξης Ζήρας – πειραματίσθηκε στην αρχή με τα τότε μεταμοντέρνα ποιητικά ρεύματα, αλλά, από τη δεύτερη συλλογή του και μετά, άρχισε να εμβαθύνει περισσότερο στην λειτουργικότητα της ποίησης της αμφισβήτησης, που αν θέλαμε να την ονοματίσουμε, με βάση το κοινωνικό της ισοδύναμο, θα έπρεπε να την πούμε “Αντικονφορμισμό” απέναντι στο “υπάρχον”. Έτσι το νόημα του κόσμου πλέον για τον Χυτήρη είναι, όχι η Πολιτική αλλά η Ποίηση, η κρυπτογραφική έκφραση της «Ουσίας», μια ποίηση που όπως είπε ο ίδιος σε ένα πρόσφατο ποίημά του, «το Μικρό Μανιφέστο» «είναι λέξη και έξη / είναι μυθική και ηθική / Η ποίηση είναι μύηση / Με την ποίηση φτάνεις εκεί / που δεν φτάνει η γνώση».
Κι αυτή η συνεπής ποίησή του, με τις κωδικοποιημένες λέξεις και το σεβασμό στον ποιητικό χειρισμό, αναδύει έναν λόγο πλήρωσης σε δεύτερο επίπεδο, πέρα από το εφήμερο της αίσθησης του κόσμου, που οδηγεί στην ολότητα μιας εσωτερικής και όχι μόνο εσωστρεφούς ουσίας, η οποία τον προτρέπει να στέλνει μηνύματα εν είδει εκλάμψεων προς τους «έξω» : «Ω νυχτερινή / Άυλη αλλαγή μου / Καταδίκη / Του απόλυτου χρόνου / Κοντά στην ενόραση/ Βλέπω τη ζωή / Κύκλους που γράφω/ Σώματα / Ψυχές / Ψιχία τετριμμένα».
Η υπαινικτική γραφή του καταγράφει τις συνισταμένες των προσωπικών αισθήσεων και όχι αισθημάτων, που μπορεί να είναι οι επιμέρους στάσεις μιας ζωής ή μιας φιλοσοφίας της ζωής και έτσι τις προβάλλει. Ο Χυτήρης είναι στραμμένος προς την ουσία των πραγμάτων και αυτή προσπαθεί να καταγράψει μέσα από την ποιητική δημιουργία, αφού, «Η ποίηση κάνει αυτό ακριβώς: φεύγει από την επιφάνεια, εισχωρεί στα πράγματα και ανακαλύπτει την ουσία. Η τελευταία εκδοθείσα συλλογή «Κίτρινη Σκόνη», περιλαμβάνει «ποιήματα εκ προμελέτης», με την έννοια της ανάδειξης των τόνων μιας αθωότητας, με τη διαφορά ότι τώρα η αθωότητα αποτελεί τη συγκάλυψη των κρυφών πτυχών εσωτερικών πνευματικών διεργασιών και πάντα με τη λιτότητα που διακρίνει το έργο του και που ανατέμνει τη σημαντικότητα του απρόοπτου, σε μια αφαιρετική, μοντέρνα κατάθεση : «Σαν τη βροχή / Σαν τον καπνό/ Στον πολύχρωμο / κήπο μου / Μιλά το / διάφανο νερό./ Είναι οι άφαντοι, / Το νόημα του Κόσμου». Οι τελευταίες δημιουργίες του αποπνέουν μιαν αύρα συμπυκνωμένης λυρικότητας, μιαν αναγεννημένη ευαισθησία για «τις κορυφές των κυπαρισσιών» που «αγγίζουν την απουσία», για τη «γυμνή όψη του κόσμου». Είναι κρίμα, που η ενασχόληση του με την πολιτική, ίσως μας στέρησε περισσότερα δείγματα της ώριμης ποιητικής του, αφού πλέον, στους καιρούς που ζούμε : Μείναμε λίγοι / Στόματα αλλαλάζοντα / Σε ώρες κοινής ησυχίας, όπως λέει ένα απόσπασμα από το συνθετικό του ποίημα “καλοκαίρι”.
Ο Τηλέμαχος Χυτήρης όμως, έχει όραμα : Την καλυτέρευση αυτού του ανούσιου κόσμου που στραγγίζει την ικμάδα της ζωής μας, μέσα στον οποίο η ποίηση εμφανίζεται ως μια χαραμάδα φωτός, μια τελεία στην ατέλεια. Μακάριοι οι ποιητές που θα γίνουν κυβερνήτες, πέρα από την φιλοσοφική ιδέα της ιδανικής πολιτείας, αφού τέτοια δεν υπάρχει. Και τελειώνω, με μιά φράση-μήνυμα του συμπατριώτη μου ποιητή Κώστα Χατζόπουλου, που έγραψε σε ένα γράμμα του το 1914 : «Ο άνθρωπος γίνεται κάθε μέρα πιο άνθρωπος κι όταν τoν αγαπούμε, πρέπει να βoηθoύμε να γίνεται oλoέvα περισσότερο πιο άνθρωπος».
