Persona libera

Μοιρόγραφτο” ποίηση  >> Γιάννης Πανούσης >> εκδόσεις Ι. Σιδέρης, Αθήνα 2018 >>  σελ.126. ISBN 978-960-08-0793-6                                                                                                                             

 Persona libera   Μετά από χρόνια ένας “ελεύθερος άνθρωπος / ελεύθερο πρόσωπο (persona libera)”, ο καθηγητής Γιάννης Πανούσης, γνωστός κατά τα άλλα και με άλλες δημόσιες ιδιότητες, όχι όμως του ποιητή, αποφάσισε να βγει από την ιδιότυπη ποιητική του “αφάνεια” και να εκδώσει την πρώτη – με το όνομά του – ποιητική συλλογή με τον τίτλο “Μοιρόγραφτο” από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρη (Αθήνα 2018).  Πριν να μου κάνει την τιμή να μου εγχειρίσει ένα αντίτυπο του βιβλίου του αυτού, ως “αντίδωρο”, άκουγα συχνά πυκνά διάφορους στίχους του, από έναν γνωστό

ραδιοφωνικό σταθμό, οι οποίοι πολλές φορές με ξάφνιαζαν. Η αποσπασματικότητα όμως των στίχων αυτών, μου προκαλούσε την περιέργεια για μια περισσότερη εμβάθυνση στο ποιητικό του γίγνεσθαι. Αυτό ήταν το πρώτο ερέθισμα. Το άλλο ερέθισμα ήταν η συνήθειά του να προτάσσει στα δημοσιογραφικά κατά κανόνα πολιτικά του κείμενα στίχους διαφόρων ποιητών, ερεθίσματα που έγιναν βεβαιότητες με την εντρύφηση μου στο “Μοιρόγραφτο” του. Και το τελευταίο βιβλίο του Γιάννη Πανούση, (έπειτα από τέσσερις εκδόσεις ποιητικών βιβλίων με το ψευδώνυμο Γιάννης Απαρθινός), έδωσε σε μένα την όχληση τούτου του δοκιμιακού σημειώματος κριτικής παρουσίασης, μια και το υπόβαθρο του οδηγεί, έχοντας έναν αέρα μεστής φιλοσοφικής υποβολής, στην εμβάθυνση εννοιών που συμβάλλουν – στο βαθμό μιας ατομικής συνειδητότητας – στην κατανόηση της Ποιήσεως.  Κλέβοντας τον τίτλο ενός ποιήματος του “Η αγάπη είναι σε όλους ίδια”, μου δίνεται η ευκαιρία να διαφωνήσω επί της ουσίας, χρησιμοποιώντας την πλατωνική φράση : «ποιηταί, οὐ πάντες, ἀλλὰ οἱ εὐδοκιμοῦντες καὶ δοκιμασθέντες ἄξιοι», και να μην αποδεχθώ την έγγραφη δήλωση του ποιητή στην μικρή εισαγωγή του βιβλίου με τον λεκτικό τίτλο ΑΠΟ-ΠΟΙΗΣΗ ότι «Ουδέποτε δήλωσα ότι είμαι ποιητής». Ο Γιάννης Πανούσης, είτε ως Γιάννης Απαρθινός, είτε τώρα με το πραγματικό του όνομα, ήταν και είναι ποιητής αφού άξια δοκιμάστηκε στην άσκηση της ποιήσεως επί χρόνια ή εάν προτιμάτε, θα μπορούσαμε να τον ονομάσουμε και «αφανή ποιητή».  Εάν δεχθούμε ότι «Ποίηση είναι η μαγεία του λόγου», ότι είναι ο «μετεωρισμός του λόγου»,15 η κατά-γραφή αυτής της «αίσθησης», αναδύεται από τον Γ. Πανούση μέσα από τις σελίδες αυτού του τελευταίου ποιητικού του βιβλίου, με τέτοιο τρόπο, που αν οι αναφορές του μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από έναν φιλόσοφο, θα συνέθεταν ίσως, μάλλον τολμώ να πω ότι συνθέτουν μια φιλοσοφική «εμβάθυνση» ή περιδιάβαση, αν θέλετε, στους δαιδάλους της ποιητικής ουσίας, μια ανά-στοχαστική αναψηλάφηση αυτού του ποιητικού μετεωρισμού.  Τι βρίσκεται πίσω από τις λέξεις των ποιημάτων του “Μοιρόγραφτου” ; Ότι γράφει η μοίρα ; Ότι συμπύκνωσε η εμπειρία ; Ότι συνέλεξε ο διανοούμενος καθηγητής ; Ότι χρησιμοποίησε ο απλός καγαθός συγγραφέας ; Ότι προσκόμισε θετικό ή αρνητικό ο πολιτικός ; Ότι διδάχθηκε ο πατριώτης ; Ο ίδιος ομολογεί :

Praedes sacramenti / (Εγγυητές του στοιχήματος)

Όταν ο άνεμος σε σπρώχνει / προς τα μπρος / να ξέρεις / πως θα σ’ ακολουθούν πάντοτε / οι σκιές όσων έμειναν πίσω / για να βλέπουν / αν άξιζε τον κόπο / που άδειασαν τα πνευμόνια τους / φυσώντας δυνατά / τόσα χρόνια / για ν’ ανοίξουν / τα πανιά της μοίρας σου

Κι εδώ μπαίνει ένα ακόμη ερώτημα : Ο άνθρωπος που ασχολήθηκε (διακόνησε θα πω εγώ) με την πολιτική που τις περισσότερες φορές αυτή, έχει αρνητικό πρόσημο θα μπορούσε να εισχωρήσει (επί πολλά χρόνια, όπως ομολόγησε ο ίδιος) σε μια ποιητική ενασχόληση, έστω και περιθωριακά ; Η απάντηση έρχεται και πάλι με ένα του ποίημα :

Potestas sacrosancta / (Ιερή και απαραβίαστη εξουσία)

Αυτό το σπίτι / δεν είχε ούτε πόρτα, ούτε παράθυρο / ούτε καν φεγγίτη / Δεν είχε σκεπή ή πάτωμα / Διαθέτει όμως μία εσωτερική κλίματα / με κινούμενα σκαλοπάτια / που άλλοτε σε ανεβάζουν / πάνω από την οροφή του ουρανού / κι άλλοτε σε κατεβάζουν / κάτω από το κέντρο της γης. / Κανείς δεν μπορεί να ελέγξει / την πορεία και την ταχύτητας / ή να πιαστεί / από κάποια κουπαστή / για να μην πέσει / στα ενδιάμεσα κενά.

…. εκτός (προσθέτω ποιητική αδεία) εάν κρατηθεί από την ποίηση. Κι αυτό έκανε ο Γιάννης Πανούσης, για την «ψυχή του», όπως είπε ο ίδιος στην παρουσίαση του βιβλίου του αυτού στις 14 Ιανουαρίου 2019. Εξ άλλου και ο ίδιος παραδέχεται ότι «Η ποίηση, ως κιβωτός νοημάτων ελευθερίας, ως δίχτυ ασφαλείας που προφυλάσσει από την πτώση στην πραγματικότητα, ως ακούσματα της γλώσσας, ως έσωθεν επιβράβευση (δικαίωση;) μιας γεμάτης με όνειρα ψυχής, πάντοτε εμπνέει.»16  

;Oπως είναι γνωστό, ο Πλάτων γύρω στο 380 π. Χ., υποστήριξε ότι η ποίηση και η τέχνη ευρύτερα, θα πρέπει να εξοριστούν από την ιδανική πολιτεία.17 Παράλληλα όμως στους διαλόγους στο όγδοο και ένατο βιβλίο, περιγράφεται η παθολογία των κακών πολιτευμάτων με ολοένα βαθύτερες αποκλίσεις από το ιδανικό πολίτευμα.18

Από τα τέσσερα κακά πολιτεύματα της πλατωνικής περιγραφής, το τρίτο, η «πλουτοκρατική ολιγαρχία» (550c-555a), οδηγεί σε μια «δημοκρατία με αχαλίνωτη ελευθερία» (555b-562a) η οποία καταλήγει σε «τυραννίδα» με υποδούλωση (οικονομική, πολιτική, ηθική, κοινωνική, πολιτιστική) των πολιτών (562a-576b). Η αναφορά στον Πλάτωνα έχει να κάνει εδώ, με την αποστροφή μέσω της ποιήσεως του ποιητή πρώην πολιτικού Πανούση, στις κακές αποκλίσεις της ιδανικής πολιτείας, όπου πλέον οι ποιητές θα ήταν ευτύχημα να υπάρχουν. Γράφει ο Πανούσης στο ποίημα «Τριλογία Κλειστών Συστημάτων» :

Οι τρεις πόρτες ανοίγουν προς τα έξω / Από την τέταρτη και την πέμπτη εισέρχονται οι / νυν και οι πρώην “ούχοι” / – οφφιτσιούχοι, αξιωματούχοι, πολιτικοί συνταξιούχοι – / Ανοιγοκλείνει κατά περίπτωση και κατά περίσταση : / Προς τα έξω ή προς τα μέσα / Μολονότι οι θεσμοί της Δημοκρατίας / δεν χρειάζονται περιστροφικές πόρτες.

Ίσως ισχυρισθεί κανείς ότι η αναφορά στην «Πολιτεία» του Πλάτωνος και κατ’ επέκταση στην «Ποίηση», αποτελεί «Ουτοπία» με την έννοια που έδωσε στον όρο ο Thomas Mor19 λόγω του ότι το πλατωνικό ιδανικό πολίτευμα δεν εφαρμόστηκε ποτέ και πουθενά και γιαυτό δεν έχει νόημα η «εξορία» των ποιητών από αυτό. Αντιστρέφοντας βέβαια τον παραπάνω ισχυρισμό, καθίσταται πλέον επιβεβλημένη η ύπαρξη και παρουσία των ποιητών στα κακά (σημερινά) πολιτεύματα), έστω και εάν ο Γιάννης Πανούσης ομολογεί : «Χαμένος κι εγώ στις φρούδες υποσχέσεις μιας παγκοσμιοποιημένης ειρήνης».20

Ίσως (επαναλαμβάνω το «ίσως» για δεύτερη φορά) θα έπρεπε να τελειώσω το σημείωμα μου αυτό, με τα λόγια του ίδιου του ποιητή, από μια συνάνετευξη του21 «[…] Διακομματικά, διαπολιτικά, δηλαδή με την εξουσία δεν έχω καλές σχέσεις, όποια και αν είναι. Είναι δική μου επιλογή ως ιδεολογία, ως τρόπος ζωής, εγώ δεν τα πάω καλά με την εξουσία. Θέλω να είμαι κριτικός, δεν θέλω να είμαι ουρά της εξουσίας.»

ΠΑΝΟΣ ΚΑΠΩΝΗΣ

15 Ταμείον λόγου”, (Κ. Τριανταφυλλίδη) σελ. 196 επ. Στον τόμο δοκιμίων : Πάνου Καπώνη “Πρόσωπα στην ομίχλη”, εκδόσεις Απόπειρα, Αθήνα 2012.

17 Βλ. Στον τόμο δοκιμίων : Πάνου Καπώνη “Πρόσωπα στην ομίχλη”, εκδόσεις Απόπειρα, Αθήνα 2012, σελ. 209.

18 Θ. Ι. Μαυρόπουλος : “Εισαγωγικά στον πλάτωνα”, (Πλάτων Πολιτεία, τόμος Α’) εκδόσεις Ζήτρος Αθήνα 2006, σελ. 54.

19 «Utopia» από τις ελληνικές λέξεις οὐ + τόπος δηλαδή αυτό που δεν υπάρχει σε κανέναν τόπο.

20 Από το ποίημα “Ωδή στην πατρίδα”, σελ. 125.

21 Συνέντευξη του Γιάννη Πανούση στην δημοσιογράφο Λίλη Μουζάκη και το μηνιαίο Περιοδικό «Μαζί», Σεπτέμβριος 2005, τεύχος 23ο.

About Panos

O Πάνος Καπώνης γεννήθηκε στο Αγρίνιο στις 25 Μαρτίου 1947. Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα 1968 με δημοσιεύσεις σε διάφορα περιοδικά. * Βιοπορίζεται σήμερα ως έμμισθος Δικηγόρος. Δίδαξε στο Φαρμακευτικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Πατρών Φαρμακευτικό Δίκαιο. * Μελέτες και άρθρα του, νομικού περιεχομένου έχουν δημοσιευθεί κατά καιρούς σε έγκριτα νομικά και κλαδικά περιοδικά και λογοτεχνικά του έργα σε πολλά περιοδικά και εφημερίδες στην Ελλάδα και τις ΗΠΑ. Bιβλία του έχουν εκδοθεί στην Ελλάδα και το εξωτερικό. * Ήταν από τους ιδρυτές και Γεν. Γραμματέας του Λογοτεχνικού Σωματείου «Κοινωνία των (δε)κάτων» και παλαιότερα της Ενώσεως Αιτωλοακαρνάνων Λογοτεχνών «ΕΑΛ». * Συγγραφικό Έργο : Επτά (7) βιβλία ποίησης, δύο με πεζά & έξη επιστημονικά βιβλία από τα οποία τα 5 είναι πανεπιστημιακά συγγράμματα. Το 2017 εκδόθηκε από τις εκδόσεις ΠΑΡΟΥΣΙΑ του Βασίλη Χατζηιακώβου το πρώτο του μυθιστόρημα "Η ΥΒΡΙΣ".
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.